สาเหตุที่พบบ่อยของภาวะผู้ชายเป็นหมัน
ฝ่ายชายเป็นหมันคือภาวะไม่มีตัวอสุจิออกมาในน้ำเชื้อที่หลั่งออกมาเลย ซึ่งอาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ ดังนี้การอุดตันของท่อนำอสุจิ (Obstruction of Vas Deferens)
ภาวะที่อสุจิถูกผลิตขึ้นภายในอัณฑะตามปกติ แต่ไม่สามารถเดินทางมาผสมกับน้ำเชื้อได้ เนื่องจากท่อนำอสุจิอุดตัน ซึ่งอาจเกิดจากสาเหตุเหล่านี้- การติดเชื้อในระบบสืบพันธุ์ เช่น หนองในแท้ หนองในเทียม หรือวัณโรคในอัณฑะ
- การอักเสบเรื้อรังของหลอดเก็บอสุจิ (Epididymis)
- เคยผ่าตัดหรือเคยเกิดอุบัติเหตุ ที่ส่งผลให้ท่อนำอสุจิหรือบริเวณอวัยวะเพศเกิดพังผืด
ไม่มีท่อนำอสุจิมาตั้งแต่กำเนิด (Congenital Absence of Vas Deferens)
ภาวะความผิดปกติทางพันธุกรรม ส่งผลให้ผู้ชายบางรายไม่มีท่อนำอสุจิทั้งสองข้างตั้งแต่กำเนิด ทำให้อสุจิที่ผลิตได้ในอัณฑะไม่สามารถออกมาภายนอกได้เลย ภาวะนี้มักพบร่วมกับยีนกลายพันธุ์ของโรคปอดเรื้อรัง Cystic Fibrosis ซึ่งส่งผลให้เกิดปัญหาทางระบบสืบพันธุ์ร่วมด้วยมีปัญหาในการหลั่งน้ำอสุจิ (Ejaculatory Disorders)
การหลั่งน้ำอสุจิผิดปกติเป็นอีกหนึ่งสาเหตุที่ทำให้ผู้ชายไม่สามารถปล่อยน้ำเชื้อได้ตามปกติ แบ่งได้เป็นหลายลักษณะ เช่น- ภาวะหลั่งย้อนกลับ (Retrograde Ejaculation) น้ำอสุจิไหลย้อนกลับเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะแทนที่จะหลั่งออกมา เกิดได้จากโรคเบาหวาน การใช้ยาบางชนิด หรือการผ่าตัดต่อมลูกหมาก
- ภาวะไม่หลั่งอสุจิ (Anejaculation) ไม่มีการหลั่งแม้จะถึงจุดสุดยอด มักเกิดจากปัญหาทางระบบประสาทหรือไขสันหลัง
ตัวอสุจิตายหมดหรือมีการอักเสบของอัณฑะ (Testicular Failure/ Orchitis)
แม้ว่าจะสามารถหลั่งน้ำเชื้อได้ตามปกติ แต่อสุจิที่หลั่งออกมาไม่สามารถเคลื่อนไหวได้ หรือไม่แข็งแรงเพียงพอ ซึ่งมักเกิดจากสาเหตุเหล่านี้- การอักเสบของอัณฑะ (Orchitis) โดยเฉพาะจากเชื้อไวรัสคางทูมในวัยผู้ใหญ่ ซึ่งอาจไปทำลายเซลล์ที่สร้างอสุจิ
- การติดเชื้อเรื้อรังในระบบสืบพันธุ์ เช่น ต่อมลูกหมากอักเสบหรือหลอดเก็บอสุจิอักเสบ
- การได้รับรังสีหรือสารเคมีเป็นเวลานาน ส่งผลทำลายเซลล์ที่สร้างอสุจิ
- ความผิดปกติของหลอดเลือดดำในถุงอัณฑะ (Varicocele) ทำให้อุณหภูมิในอัณฑะสูงเกินไปและทำลายการผลิตอสุจิ
อาการและสัญญาณเตือนของภาวะผู้ชายเป็นหมัน
ส่วนใหญ่ภาวะมีบุตรยากในผู้ชายจะไม่สามารถสังเกตได้ด้วยตาเปล่า แต่จะตรวจพบได้จากการตรวจคุณภาพของน้ำเชื้อ (Semen Analysis) โดยจะวิเคราะห์จากค่าต่าง ๆ ดังนี้- ปริมาณน้ำอสุจิ (Semen Volume) ปกติควรมีปริมาณมากกว่า 1.4 มิลลิลิตรต่อการหลั่งหนึ่งครั้ง หากต่ำกว่านี้อาจบ่งชี้ถึงการผลิตน้ำเชื้อที่น้อยผิดปกติ หรือมีการอุดตันของท่อนำอสุจิ
- ความเข้มข้นของอสุจิ (Sperm Concentration) ค่าปกติควรมีอสุจิอย่างน้อย 16 ล้านตัวต่อมิลลิลิตร หากต่ำกว่านี้ถือว่าอยู่ในภาวะอสุจิน้อย (Oligozoospermia) ซึ่งทำให้โอกาสในการปฏิสนธิลดลงอย่างมาก
- การเคลื่อนไหวของอสุจิ (Sperm Motility) ปกติอสุจิควรมีอัตราการเคลื่อนไหวอย่างน้อย 42% ขึ้นไปของจำนวนทั้งหมด หากต่ำกว่านี้ถือว่ามีภาวะอสุจิเคลื่อนไหวน้อย (Asthenozoospermia) ส่งผลให้อสุจิไม่สามารถเคลื่อนที่ไปถึงไข่เพื่อทำการปฏิสนธิได้
- รูปร่างของอสุจิ (Sperm Morphology) ควรมีอสุจิที่มีรูปร่างสมบูรณ์อย่างน้อย 4% ขึ้นไปของจำนวนทั้งหมด หากรูปร่างผิดปกติ เช่น หัวโต หางสั้น หรือคอหัก จะไม่สามารถเจาะเข้าไข่ได้ ทำให้โอกาสตั้งครรภ์ลดลง
ผู้ชายเป็นหมันมีลูกได้หรือไม่ ต้องทำอย่างไร ?
สำหรับผู้ชายเป็นหมัน ยังสามารถมีโอกาสมีลูกได้ ด้วยการใช้เทคโนโลยีช่วยเก็บอสุจิจากอัณฑะโดยตรง ได้แก่- PESA (Percutaneous Epididymal Sperm Aspiration) คือการใช้เข็มแทงผ่านผิวหนังบริเวณอัณฑะเข้าไปในท่อพักน้ำเชื้อแล้วดูดตัวอสุจิออกมา เมื่อพบตัวอสุจิแล้วจะนำมาเจาะใส่ไข่เพียงตัวเดียวโดยใช้เครื่องมือพิเศษ(Micromanipulator) เพื่อเข้าสู่ขั้นตอนการรักษาภาวะมีบุตรยากในลำดับถัดไป
- TESE (Testicular Epididymal sperm Extraction) คือการผ่าตัดเอาเนื้ออัณฑะออกมาเป็นชิ้นเล็ก ๆ แล้วแยกตัวอสุจิที่อยู่ในเนื้ออัณฑะออกมา
- TESA (Testicular Sperm Aspiration) คือการใช้เข็มแทงผ่านผิวหนังบริเวณอัณฑะเข้าไปในลูกอัณฑะแล้วดูดตัวอสุจิออกมา
- MESA (Microsurgical Epiddymal Sperm Aspiration) คือการผ่าตัดเข้าไปหาท่อพักน้ำเชื้อส่วน Epididymis โดยใช้กล้องกำลังขยายแล้วจึงใช้เข็มแทงเข้าไปเพื่อดูดตัวอสุจิออกมา
คำถามที่พบบ่อย (FAQs)
Q: ผู้ชายที่เป็นหมันยังสามารถมีลูกได้หรือไม่?
A: สามารถมีลูกได้ด้วยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์สมัยใหม่ เช่น PESA, TESA, TESE และ MESA ซึ่งช่วยให้แพทย์สามารถเก็บอสุจิโดยตรงจากอัณฑะหรือท่อเก็บน้ำเชื้อของฝ่ายชาย แม้จะไม่มีอสุจิในน้ำเชื้อก็ตาม จากนั้นจึงนำอสุจิที่ได้ไปใช้ในกระบวนการทำเด็กหลอดแก้วแบบ ICSI (Intracytoplasmic Sperm Injection) เพื่อเพิ่มโอกาสในการปฏิสนธิและตั้งครรภ์ได้สำเร็จQ: สาเหตุหลักของภาวะเป็นหมันในผู้ชายเกิดจากอะไร?
A: ภาวะเป็นหมันในผู้ชายเกิดได้จากหลายปัจจัย เช่น- การอุดตันของท่อนำอสุจิ หรือไม่มีท่อนำอสุจิมาตั้งแต่กำเนิด
- ความผิดปกติในการหลั่งน้ำเชื้อ เช่น ภาวะหลั่งย้อนกลับ
- การติดเชื้อในระบบสืบพันธุ์ โดยเฉพาะจากไวรัสคางทูม ซึ่งอาจทำให้เกิดการอักเสบของอัณฑะและทำลายเซลล์ที่สร้างอสุจิ
- ปัจจัยด้านฮอร์โมนหรือโครโมโซม เช่น ภาวะ Klinefelter’s Syndrome ที่ส่งผลต่อการผลิตอสุจิ
Q: PESA และ TESA ต่างกันอย่างไร?
A: ทั้งสองวิธีเป็นเทคนิคการเก็บอสุจิจากอัณฑะ แต่แตกต่างกันในตำแหน่งและขั้นตอน- PESA (Percutaneous Epididymal Sperm Aspiration) ใช้เข็มขนาดเล็กเจาะผ่านผิวหนังบริเวณถุงอัณฑะเพื่อดูดอสุจิจากท่อพักน้ำเชื้อ (Epididymis)
- TESA (Testicular Sperm Aspiration) ใช้เข็มดูดอสุจิโดยตรงจากเนื้ออัณฑะ (Testis)
