บทความสุขภาพ

ไข่อ่อนในการทำ ICSI ส่งผลต่อการตั้งครรภ์อย่างไร ?

Key Takeaway: ภาวะไข่อ่อนในการทำ ICSI เป็นหนึ่งในปัจจัยที่ลดโอกาสการปฏิสนธิและการพัฒนาของตัวอ่อน ซึ่งมักเกี่ยวข้องกับอายุ การตอบสนองต่อยากระตุ้นไข่ และความสมดุลของฮอร์โมนในร่างกาย การเตรียมความพร้อมก่อนเก็บไข่ เช่น การดูแลด้านโภชนาการ เสริมวิตามินที่เหมาะสม พักผ่อนให้เพียงพอ และลดความเครียด ทั้งหมดนี้จะช่วยเพิ่มอัตราไข่ระยะสมบูรณ์ได้ อีกทั้งการวางแผนร่วมกับแพทย์ยังมีความสำคัญในการเพิ่มโอกาสความสำเร็จของการรักษาในรอบถัดไป วิธีการเก็บไข่ในกระบวนการทำ ICSI เป็นขั้นตอนสำคัญที่มีผลต่อความสำเร็จของการปฏิสนธิ เนื่องจากคุณภาพของเซลล์ไข่คือจุดเริ่มต้นของการพัฒนาตัวอ่อนในระยะถัดไป อย่างไรก็ตาม ในบางกรณีแม้จะเข้าสู่กระบวนการกระตุ้นไข่และเก็บไข่ตามแผนแล้ว กลับพบภาวะ “ไข่อ่อน” หรือไข่ที่ยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ ซึ่งอาจลดโอกาสการปฏิสนธิและการเจริญเติบโตของตัวอ่อนในระยะถัดไป ภาวะคุณภาพไข่ต่ำจึงเป็นอีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่ควรได้รับการประเมินอย่างละเอียด เพื่อวางแผนการรักษาให้เหมาะสม และเพิ่มโอกาสตั้งครรภ์ในรอบถัดไปอย่างมีประสิทธิภาพ นัดปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินคุณภาพไข่และวางแผนตั้งครรภ์ที่ VFC Center

ไข่อ่อนในการทำ ICSI คืออะไร และส่งผลต่อการปฏิสนธิอย่างไร ?

ในการทำ ICSI (Intracytoplasmic Sperm Injection) นักวิทยาศาสตร์จะคัดเลือกอสุจิที่แข็งแรงที่สุดเพียงหนึ่งตัว ฉีดเข้าสู่เซลล์ไข่โดยตรง แต่มีเงื่อนไขสำคัญคือ ไข่ใบนั้นจะต้องอยู่ในระยะสุกสมบูรณ์ ถึงจะพร้อมสำหรับการปฏิสนธิ

ลักษณะของไข่อ่อนที่พบหลังการเก็บไข่

หลังขั้นตอนการเก็บไข่ เซลล์ไข่จะถูกนำมาลอกเซลล์พี่เลี้ยง (Cumulus Cells) ออก เพื่อประเมินระยะการเจริญเติบโต โดยแบ่งออกเป็น 3 ระยะหลัก ได้แก่

ไข่ระยะ MII (Metaphase II) เป็นไข่ที่สุกสมบูรณ์ พร้อมสำหรับการปฏิสนธิ และเป็นระยะเดียวที่สามารถใช้ทำ ICSI ได้
ไข่ระยะ MI (Metaphase I) เป็นไข่อ่อนที่ยังพัฒนาไม่เต็มที่ แม้สามารถฉีดอสุจิเข้าไปได้ แต่อัตราการปฏิสนธิจะต่ำมากหรือไม่เกิดขึ้นเลย
ไข่ระยะ GV (Germinal Vesicle) อยู่ในระยะเริ่มต้น ยังไม่พร้อมต่อการปฏิสนธิ การเลี้ยงต่อภายนอกร่างกายอาจทำได้ในบางกรณี แต่มีอัตราความสำเร็จต่ำกว่าไข่ที่สุกตามธรรมชาติ

นอกจากนี้ ในผู้ที่มีภาวะคุณภาพไข่ต่ำ อาจพบลักษณะทางกายภาพที่ผิดปกติ เช่น ไข่มีขนาดเล็ก เปลือกไข่หนาหรือผิดรูป ซึ่งเพิ่มความยากในขั้นตอนการทำ ICSI และอาจเสี่ยงต่อการเสียหายของเซลล์ไข่ ทั้งนี้ หากจำนวนไข่ในระยะ MII มีน้อยลง จำนวนไข่ที่สามารถนำไปปฏิสนธิก็จะลดลงตามไปด้วย

ไข่ที่ไม่สมบูรณ์มีผลต่อการพัฒนาตัวอ่อนหรือไม่ ?

คำตอบคือ มีผลโดยตรง เนื่องจากไข่ที่ยังไม่สมบูรณ์หรือมีคุณภาพต่ำ อาจส่งผลต่อกระบวนการพัฒนาของตัวอ่อนในหลายระดับ ได้แก่

อัตราการปฏิสนธิลดลง
ความเสี่ยงที่จะเกิดความผิดปกติทางโครโมโซมเพิ่มขึ้น
ตัวอ่อนหยุดการแบ่งตัวในระยะต้น (Day 2–3)
โอกาสพัฒนาไปถึงระยะบลาสโตซิสต์ (Blastocyst) ซึ่งเป็นระดับที่มีความพร้อมมากที่สุดของตัวอ่อนจะลดลงไปด้วย

ดังนั้น คุณภาพของไข่จึงไม่เพียงส่งผลต่อการปฏิสนธิ แต่ยังมีผลต่อความแข็งแรงของตัวอ่อนเช่นกัน

สาเหตุที่ทำให้พบไข่อ่อนจำนวนมาก

หลังจากการกระตุ้นไข่เพื่อให้พร้อมต่อการเก็บไข่ในขั้นตอนการทำ ICSI แต่กลับพบว่าไข่ยังพัฒนาไม่สมบูรณ์หรือยังเป็น “ไข่อ่อน” ในสัดส่วนที่มาก ภาวะนี้มักเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งด้านชีวภาพของร่างกายและการตอบสนองต่อการรักษาในแต่ละบุคคล

อายุและการทำงานของรังไข่ที่ลดลง

อายุเป็นปัจจัยสำคัญที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ เพราะเมื่ออายุมากขึ้น จำนวนและคุณภาพของเซลล์ไข่จะลดลงตามธรรมชาติ ส่งผลให้ไข่พัฒนาไปสู่ระยะ MII ได้น้อยลง โดยเฉพาะในผู้หญิงอายุ 35 ปีขึ้นไป เนื่องจากในช่วงวัยนี้มักพบภาวะคุณภาพไข่ต่ำบ่อยขึ้นอย่างชัดเจน

การตอบสนองต่อยากระตุ้นไข่ไม่เหมาะสม

ร่างกายของแต่ละคนจะตอบสนองต่อยากระตุ้นไข่ที่แตกต่างกัน บางรายแม้ถุงไข่จะมีขนาดโตตามเกณฑ์ แต่อาจยังไม่สะท้อนถึงความสุกของเซลล์ไข่ภายใน นอกจากนี้ อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญคือเรื่องของช่วงเวลาการฉีดยากระตุ้นไข่ตก หากคลาดเคลื่อนแม้เพียงเล็กน้อย อาจทำให้ไข่ยังอยู่ในระยะ MI หรือ GV เมื่อถึงเวลานัดเก็บไข่ได้

ความไม่สมดุลของฮอร์โมน

ฮอร์โมน FSH, LH และ Estradiol มีบทบาทสำคัญต่อการเจริญเติบโตของไข่ หากระดับฮอร์โมนไม่สอดคล้องกัน อาจรบกวนกระบวนการสุกของไข่ ทำให้ไข่หยุดพัฒนาในระยะที่ยังไม่พร้อม จึงจำเป็นต้องติดตามผลเลือดและอัลตราซาวนด์อย่างใกล้ชิดตลอดช่วงกระตุ้นไข่

ภาวะรังไข่เสื่อมหรือคุณภาพไข่ต่ำตามธรรมชาติ

ในบางราย สาเหตุอาจอยู่ลึกถึงระดับเซลล์ เช่น

การทำงานของไมโตคอนเดรีย (แหล่งผลิตพลังงานของเซลล์ในร่างกาย) ลดลง
โครงสร้างเซลล์ผิดปกติ
การสะสมของอนุมูลอิสระในร่างกาย

ซึ่งเมื่อเกิดภาวะเหล่านี้ แม้จะใช้ยากระตุ้นไข่อย่างเหมาะสมแล้ว ก็อาจทำให้ไข่ไม่สามารถพัฒนาได้อย่างเต็มที่

ผู้หญิงกินสลัดผักใบเขียว เพื่อบำรุงเซลล์ไข่ก่อนเก็บไข่เพื่อทำ ICSI

วิธีเพิ่มคุณภาพไข่ก่อนขั้นตอนการเก็บไข่เพื่อทำ ICSI

แม้อายุจะเป็นปัจจัยที่ไม่สามารถควบคุมได้ แต่การเตรียมร่างกายล่วงหน้าก่อนเข้าสู่ขั้นตอนการเก็บไข่ในกระบวนการทำ ICSI สามารถช่วยลดโอกาสเกิดภาวะไข่สุกไม่สมบูรณ์ (ไข่อ่อน) และสนับสนุนให้ได้ไข่ในระยะสมบูรณ์มากขึ้น

การรับประทานอาหารที่ช่วยบำรุงเซลล์ไข่

โภชนาการมีบทบาทสำคัญต่อคุณภาพของเซลล์ไข่ในระดับลึก จึงควรเน้นอาหารที่มีสารต้านอนุมูลอิสระสูง ซึ่งช่วยลดความเสียหายของเซลล์และสนับสนุนกระบวนการพัฒนาไข่ เช่น ผักใบเขียวเข้ม ผลไม้ตระกูลเบอร์รี ธัญพืชไม่ขัดสี รวมถึงโปรตีนคุณภาพดีจากปลาและพืช การดูแลโภชนาการอย่างต่อเนื่องก่อนเข้าสู่รอบกระตุ้นไข่ อาจช่วยลดความเสี่ยงของภาวะคุณภาพไข่ต่ำได้

เสริมวิตามินเตรียมความพร้อม

การรับประทานอาหารเสริมควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ โดยสารอาหารที่มักใช้สนับสนุนคุณภาพไข่ ได้แก่

Coenzyme Q10 (CoQ10) ช่วยเพิ่มพลังงานให้ไมโตคอนเดรียภายในเซลล์ไข่
Folic Acid สนับสนุนกระบวนการแบ่งเซลล์
Omega-3 (Fish Oil) ช่วยลดการอักเสบในระดับเซลล์

โดยทั่วไป แนะนำให้เตรียมร่างกายล่วงหน้าอย่างน้อย 2-3 เดือนก่อนเข้าสู่ขั้นตอนการเก็บไข่ เพื่อให้รอบการพัฒนาไข่ใหม่มีคุณภาพดีขึ้น

การพักผ่อนและออกกำลังกายอย่างเหมาะสม

การนอนหลับที่มีคุณภาพจะช่วยให้ระบบฮอร์โมนทำงานเป็นจังหวะปกติ ควรเข้านอนให้สม่ำเสมอและพักผ่อนเพียงพอ ร่วมกับการออกกำลังกายระดับเบา–ปานกลาง เพื่อกระตุ้นการไหลเวียนเลือดไปยังรังไข่ อย่างไรก็ตาม ควรหลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหนักหรือหักโหมเกินไปในช่วงเตรียมเก็บไข่

ลดความเครียดและหลีกเลี่ยงสารพิษ

ความเครียดเรื้อรังอาจส่งผลต่อสมดุลฮอร์โมน และกระทบต่อการทำงานของรังไข่ได้โดยอ้อม ควรหาวิธีผ่อนคลายที่เหมาะสม เช่น การทำสมาธิ ฝึกโยคะ หรือทำกิจกรรมที่ช่วยลดความกังวล นอกจากนี้ ควรงดสูบบุหรี่และหลีกเลี่ยงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เนื่องจากสารพิษเหล่านี้สามารถทำลาย DNA ภายในเซลล์ไข่ และลดคุณภาพไข่ในระยะยาว นัดหมายประเมินความพร้อมก่อนทำเด็กหลอดแก้วที่ VFC Center

วางแผนขั้นตอนการเก็บไข่ เพื่อเพิ่มโอกาสความสำเร็จในอนาคต

หากเคยได้รับการประเมินว่ามีคุณภาพไข่ต่ำ การวางแผนขั้นตอนการเก็บไข่ตั้งแต่ต้นมีความสำคัญอย่างยิ่ง ทั้งการประเมินสำรองรังไข่ การปรับโปรโตคอลยากระตุ้นเฉพาะบุคคล และการติดตามฮอร์โมนอย่างใกล้ชิด ที่ VFC Center ศูนย์เทคโนโลยีเพื่อการมีบุตร (V Fertility Center) พร้อมให้การดูแลโดยสูตินรีแพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ ร่วมกับทีมนักวิทยาศาสตร์เพาะเลี้ยงตัวอ่อน เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมในแต่ละบุคคล บทความโดย แพทย์ศรมน ทรงวีรธรรม ติดต่อสอบถามหรือนัดหมายแพทย์ ได้ที่ VFC ศูนย์เทคโนโลยีเพื่อการมีบุตร Hotline: 082-903-2035 LINE Official: @vfccenter