การตรวจหาสาเหตุมีลูกยากในฝ่ายชายนั้นจะเป็นการตรวจความสมบูรณ์ของเชื้ออสุจิ (Semen analysis) หรือที่เรียกว่าการตรวจสเปิร์ม โดยแพทย์จะทำการตรวจความสมบูรณ์ของน้ำเชื้อในด้านของปริมาณอสุจิในน้ำเชื้อ ความเร็วในการเคลื่อนไหวของตัวอสุจิ ไปจนถึงขนาด รูปร่าง และความสมบูรณ์ของตัวอสุจิ โดยก่อนเข้ารับการตรวจเชื้ออสุจิ ฝ่ายชายควรพักผ่อนให้เพียงพอ งดการหลั่งอสุจิเป็นเวลาอย่างน้อย 2-3 วัน พร้อมทั้งงดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ การสูบบุหรี่ และสารเสพติดทุกชนิด
เช่น ปริมาณอสุจิน้อย หรือตรวจไม่พบตัวอสุจิในน้ำอสุจิ โดยลักษณะการตรวจประเมินภาวะมีบุตรยากจากสาเหตุนี้ จะเป็นการตรวจวิเคราะห์น้ำอสุจิ (Semen Analysis) ที่ช่วยบอกถึงสุขภาพของอสุจิ รูปร่างของอสุจิ ความเข้มข้น และการเคลื่อนที่ที่มีผลต่อการสืบพันธุ์
เช่น ต่อมลูกหมากอักเสบ โรคเริมที่อวัยวะเพศ โรคหนองใน เพราะอาจทำให้ทางเดินน้ำอสุจิเกิดภาวะ ตีบแคบ ส่งผลให้มีปัญหาในการสร้างเชื้ออสุจิ
ส่งผลให้ลูกอัณฑะไม่สามารถทำหน้าที่ผลิตเชื้ออสุจิได้อย่างเหมาะสม ทำให้มีตัวอสุจิน้อย หรือไม่สามารถตรวจพบได้ในน้ำอสุจิ
อีกหนึ่งสาเหตุที่พบได้บ่อยจากการตรวจภาวะมีบุตรยากในผู้ชาย โดยเส้นลำเลียงน้ำเชื้อจะมีความโป่งพอง ขยายตัว จึงไปขัดขวางการเคลื่อนที่ของอสุจิ จนไม่สามารถปลดปล่อยออกมาได้เพียงพอต่อการตั้งครรภ์
เช่น โรคตับ โรคไต โรคเม็ดเลือดขาวรูปเคียว เป็นต้น
เช่น การหลั่งเร็ว หรือการหย่อนสมรรถภาพทางเพศ ทำให้กลายเป็นอุปสรรคในการมีเพศสัมพันธ์ได้
เช่น การรักษาโรคด้วยรังสี การได้รับสารพิษอย่างตะกั่ว หรือยาฆ่าแมลง มีการใช้สารเสพติด ดื่มแอลกอฮอล์ สูบบุหรี่ รวมถึงออกกำลังมากไป ก็อาจทำให้ระดับเทสโทสเตอโรนต่ำ ส่งผลให้การผลิตอสุจิลดลง รวมถึงการอาบน้ำร้อนบ่อย ๆ ก็อาจทำให้เกิดภาวะมีบุตรยากในฝ่ายชายได้เช่นกัน
หาสาเหตุโดยการตรวจจากอสุจิเป็นหลัก เพื่อดูปริมาณน้ำอสุจิ (Volume) จำนวนตัวอสุจิ (Number of sperm) รูปร่างของอสุจิ (Shape of sperm) และการเคลื่อนที่ของอสุจิ (Sperm Motility) เพื่อนำผลอสุจิไปวินิจฉัยและช่วยวางแผนการรักษาภาวะมีบุตรยากให้ตรงจุด
เป็นการตรวจหาสาเหตุมีลูกยาก โดยเน้นไปที่ปัญหาการสร้างตัวอสุจิและลูกอัณฑะ โดยการตรวจฮอร์โมน FHS จะเป็นการตรวจเพื่อวิเคราะห์ความผิดปกติของฮอร์โมน หากค่าฮอร์โมนสูง จะหมายถึงลูกอัณฑะไม่สามารถสร้างตัวอสุจิได้ แต่ถ้าค่าฮอร์โมน FHS ต่ำ จะหมายความว่าต่อมใต้สมองมีความผิดปกติ ส่งผลให้เกิดการสร้างตัวอสุจิน้อยลง ซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดภาวะมีบุตรยากในผู้ชาย